Uit de vitrine : Militaire cartografie

Militaire cartografie

Tot de collectie van het Legermuseum behoort een grote collectie verschillende soorten atlassen, kaarten, handleidingen voor het vervaardigen van kaarten, boeken over het opmeten van land voor cartografische doeleinden, etc., waaronder uniek en uiterst zeldzaam materiaal. Veel van deze objecten hebben daarnaast niet zelden grote materiele en museale waarde.

Deze collectie, die grotendeels deel uitmaakt van verschillende historische militaire collecties die zijn ondergebracht bij dit museum, komt voort uit het feit dat geografische kennis van landen, gebieden, terreinen en dergelijke, plaatsbepaling en (in geografische zin) lokaliseren van de vijand, van wezenlijk belang zijn voor militairen. Cartografie, het waarnemen en uitwerken van die informatie voor de vervaardiging van kaarten voor militaire doeleinden en het gebruik van dit kaartmateriaal, is daarbij al eeuwenlang een belangrijk hulpmiddel. Dit weerspiegelt zich zoals gezegd duidelijk in prachtige papieren objecten in de collectie van dit museum.

Een ander, hiermee samenhangend, aspect is historische militaire cartografie, zoals kaarten e.d. van krijgsgebeurtenissen uit het (nabije) verleden in het kader van het leren van lessen uit de geschiedenis. Hiervan zijn vele voorbeelden, met name kort na veldslagen e.d. verscheen veel kaartmateriaal ten behoeve van militair onderwijs. Zoals bijvoorbeeld van de slag bij Waterloo in 1815.

Belangrijk historisch materiaal met betrekking tot dit onderwerp wordt onder meer gevonden in de bibliotheek van het Algemeen depot van Oorlog, later Depot-generaal van Oorlog geheten, en haar opvolgers, die onderdeel uitmaakt van de historische bibliotheek van het Ministerie van Defensie, welke collectie bij het Legermuseum berust.

Deze instelling werd in 1806 opgericht door Lodewijk Napoleon, de broer van dé Napoleon Bonaparte, die toenmaals tot in 1810 onze eerste koning was. Het stond onder leiding van de latere minister van Oorlog, C.R.Th. Krayenhoff, kolonel-directeur der fortificatiën. Het Depot-generaal werd verdeeld in een topografisch bureau waar de kaarten van het koninkrijk werden gemaakt en bewaard, een bureau der zeekaarten en -plans en een topografisch bureau der koloniën, waar de kaarten, plans en memoriën betreffende de koloniën werden ondergebracht. Hoewel de twee laatste bureaus een onderdeel waren van het departement van Marine respectievelijk het departement van Koophandel en Koloniën, vielen beide onder de bevelen van de directeur van het Depot-generaal van Oorlog. Naast het bewaren van gegraveerde of getekende geografische en topografische kaarten, militaire memories, verkenningen, beschrijvingen, et cetera, hield het Depot-generaal zich bezig met het beschrijven van de krijgskundige geschiedenis van Holland.

Louis Ph. Sloos                                                Delft, april 2007